Dyskryminacja krzyżowa ze względu na płeć i niski status ekonomiczno- społeczny na rynku pracy 2Ważnym obszarem naszych działań jest prowadzenie badań opartych na wywiadach oraz analizie danych statystycznych w celu poznania problemu i oszacowania jego skali. Dotychczasowe prace badawcze dotyczyły sytuacji ekonomicznej różnych grup kobiet doświadczających dyskryminacji na rynku pracy. Wyniki badań stanowiły podstawę do wypracowania strategii rzeczniczej na rzecz poprawy statusu  kobiet.

W 2003 roku przeprowadziłyśmy analizę wpływu wprowadzenia gospodarki wolnorynkowej na sytuację kobiet.  Rezultaty badań pokazały, że sytuacja kobiet na rynku pracy uległa pogorszeniu w postaci znacznego wzrostu bezrobocia (przeszło 20%) oraz że nastąpiło drastyczne pogłębianie się przepaści między różnymi grupami kobiet i „wyrzucanie” najuboższych z najniższym wykształceniem poza rynek pracy. Dlatego też nasze dalsze badania koncentrowały się na tych grupach, które najbardziej straciły na transformacji. Dotyczyły one warunków pracy kobiet w przemyśle odzieżowym (2005), w supermarketach (2008) i przemyśle elektronicznym  (2009).

W 2015 podjęłyśmy tematykę szkolnictwa zawodowego i rynku pracy dla kobiet z wykształceniem zawodowym, badając bariery dostępu kobiet do zawodów oraz analizując dane statystyczne dotyczące dysproporcji między zarobkami kobiet i mężczyzn. Przeprowadziłyśmy też analizę dotyczącą segregacji poziomej kobiet i mężczyzn na rynku pracy i wynikających z niej konsekwencji dla kobiet (2017).

 

Zapoznaj się badaniami przeprowadzonymi przez KARAT:

 


Segregacja pozioma kobiet i mężczyzn na rynku pracy.

Analiza danych statystycznych

 

Segregacja pozioma ze względu na płeć  – na sektory i zawody sfeminizowane i zmaskulinizowane -wpływa negatywnie na sytuację kobiet na rynku pracy, szczególnie w sferze wynagrodzeń. Kobiety wyraźnie dominują w zawodach związanych z usługami, sprzedażą, edukacją, pomocą społeczną, opieką zdrowotną i obsługą administracyjną. Mężczyźni przeważają w zawodach związanych z budownictwem, przemysłem, telekomunikacją i informacją, obsługą maszyn i urządzeń oraz transportem.

Przeciętne wynagrodzenie kobiet jest niższe niż mężczyzn w przypadku niemal wszystkich zawodów  i sektorów gospodarki.  Największa, ponad 30%  różnica w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn występuje w zawodach wielkiej grupy  Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy, gdzie kobiety stanowią niecałe 12% pracowników. Zawody silnie sfeminizowane są jednocześnie najniżej płatne  np.  fryzjerki,  kosmetyczki, kelnerki, pracownice przy produkcji odzieży,  dietetyczki, techniczki medyczne i farmaceutyczne.  Zarobki kobiet w najbardziej sfeminizowanych sektorach  –  Opieka zdrowotna i pomoc społeczna oraz Edukacja, gdzie dominują osoby z wykształceniem wyższym,  są na poziomie zaledwie średniej pensji krajowej. Mimo, że w zawodach zmaskulinizowanych występują często znaczące dysproporcje płacowe między kobietami i mężczyznami to i tak zarobki kobiet są tu wyższe niż w zawodach sfeminizowanych.

W 2015 roku najwięcej wolnych miejsc pracy odnotowano w dwóch silnie zmaskulinizowanych grupach  Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy  (15,1 tys. miejsc)  oraz  Operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń  (11,2 tys. miejsc).  W przypadku sektorów gospodarki, najwięcej wolnych miejsc pracy wystąpiło w  zmaskulinizowanym sektorze Przetwórstwo przemysłowe, a najmniej w sektorach sfeminizowanych  – Pozostała  działalność usługowa ,  Opieka zdrowotna i pomoc społeczna  oraz Edukacja.

Z perspektywy  niezależności ekonomicznej  oraz dostępności pracy wydaje się zasadne, aby dziewczęta wybierały w szkołach zawodowych profile kierunki kształcenia związane z mechaniką i obsługą maszyn, a unikały  sprzedaży i usług osobistych jako zawodów jednych  z najniżej płatnych oraz o dużej liczbie bezrobotnych.  Jest to szczególnie ważne, gdy weźmie się pod uwagę fakt, że wybór zasadniczej szkoły zawodowej przez dziewczęta jest bardzo  często związany z przymusem ekonomicznym (konieczność podjęcia pracy jak najszybciej po ukończeniu gimnazjum).

Więcej na temat problemu segregacji poziomej znajdziesz w analizie: Segregacja pozioma kobiet i mężczyzn na rynku pracy. Przedstawienie zjawiska na podstawie danych statystycznych oraz badań Koalicji Karat (2017)

 

 

Szkolnictwo zawodowe i rynek pracy dla kobiet.

Badania własne (FGI i IDI) przeprowadzone z kobietami w wieku 20-34 lat w Kielcach, Olsztynie, Siedlcach i Warszawie oraz analiza danych statystycznych dotyczących oświaty.

 

Badania zawierają unikalną genderową analizę szkolnictwa zawodowego i rynku pracy pokazując liczne bariery dla kobiet w dostępie do zawodów.

Edukację zawodową (technika lub zasadnicze szkoły zawodowe) wybrała ponad połowa młodzieży  (54%): 32 % gimnazjalistów – szkoły zasadnicze a 68% technika (2013/2014). Wybory dziewcząt i chłopców znacznie różnią się od siebie. 66% chłopców wybiera naukę zawodu, a 56,5% dziewcząt licea ogólnokształcące. W kontekście poszukiwanych na rynku pracy zawodów przyjęty model edukacji, zwłaszcza wybór przez dziewczęta nauki w liceum, po którym część dziewczyn nie kontynuuje dalszej edukacji trzeba uznać za problematyczny. Kończąc bowiem szkołę ogólnokształcącą dziewczyna ma znacznie mniejsze szanse na znalezienie pracy (aktywność zawodowa prawie o 8 punktów procentowych niższa) niż po szkole zawodowej.

Największa segregacja zawodowa występuje w szkolnictwie zasadniczym. Nie tylko jest ono zdominowane przez chłopców (72%) ale występuje też wyraźny podział płci na poszczególnych kierunkach kształcenia np. na architekturze i budownictwie  jest zaledwie 0,4% dziewcząt. Główną barierą w podejmowaniu przez dziewczęta kształcenia w „męskich” zawodach jest lęk przed utratą kobiecości i konsekwencjami tego faktu. Powszechne jest też przekonanie, że kobiecie z męskim fachem nie jest łatwo znaleźć pracę w zawodzie, co potwierdziły w wywiadach kobiety mające wykształcenie techniczne.

Na rynku pracy sytuacja kobiet z wykształceniem zasadniczym jest znacznie trudniejsza niż mężczyzn z tym poziomem wykształcenia. Ciężej kobietom znaleźć pracę w wyuczonym zawodzie z pensją pozwalającą się utrzymać. Bez porównania więcej ofert pracy jest w zawodach wykonywanych przez mężczyzn i są one lepiej płatne. Gorsza sytuacja kobiet wynika również z faktu, iż są one postrzegane przez pryzmat macierzyństwa – jako matki małych dzieci, potencjalne matki – i ich zatrudnienie uważane jest za ryzykowne.

Kolejne czynniki określające sytuację kobiet na rynku pracy i wpływające na ich niskie poczucie własnej wartości jest stereotypowy wizerunek kobiet z wykształceniem zasadniczym zawodowym, jako mało ambitnych, z biednych domów i które nie chcą się uczyć. Ten krzywdzący stereotyp  dotyczy w większym stopniu kobiet niż mężczyzn, których zawody cieszą się większym prestiżem społecznym.

Należy więc przeprowadzić szereg kampanii społecznych na rzecz zmiany w społeczeństwie tradycyjnego przekonania o odpowiednich dla kobiet i mężczyzn zawodów co ułatwiłoby dziewczętom podejmowanie kształcenia w męskich zawodach.

Więcej na ten temat znajdziesz w raporcie Szkolnictwo zawodowe i rynek pracy dla kobiet z wykształceniem zasadniczym zawodowym (2015)

 

 

Dysproporcja płacowa między kobietami a mężczyznami z wykształceniem zawodowym.

Analiza danych statystycznych dotyczących rynku pracy, różnicy płacowej oraz opinie kobiet badanych w 2015 r.

 

Stosunkowo największą dysproporcję miedzy zarobkami kobiet i mężczyzn obserwuje się w grupie osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym i różnica ta wynosi przeszło 30%. Analiza danych statystycznych rynku pracy biorąca pod uwagę aktywność zawodową kobiet z wykształceniem zasadniczym zawodowym (według wieku, sektora gospodarczego i formy zatrudnienia) w porównaniu z mężczyznami oraz  grupami o innym poziomie wykształcenia  a także analiza dysproporcji płacowych miedzy mężczyznami a kobietami stara się oszacować nierówności ze względu na płeć.

Na przestrzeni lat 2010-2015 nastąpiła poprawa zatrudnienia kobiet na rynku pracy ale nie dotyczy ona kobiet w wykształceniem zasadniczym zawodowym. Wskaźniki zatrudnienia dla ogółu kobiet zwiększyły się o 2 pkt. procentowe podczas gdy the same  wskaźniki dla kobiet z wykształceniem zawodowym zmniejszyły się o 1 pkt. procentowy. Jeżeli chodzi o strukturę pracujących według płci i poziomu wykształcenia, wśród ogółu osób pracujących kobiety stanowią 45% a mężczyźni 55%, to wśród pracujących z wykształceniem zawodowym kobiety tylko 31,4% a mężczyźni 68,6%. Wśród pracujących kobiet dominują  te z wykształceniem wyższym 41,5% (kobiety z wykształceniem zasadniczym zawodowym -18%), natomiast wśród pracujących mężczyzn  dominują ci z wykształceniem zasadniczym zawodowym – 32,2% (mężczyźni z wyższym wykształceniem – 26%).

Kobiety dominują w gronie osób pracujących i mających wykształcenie wyższe (kobiety 56,6% i mężczyźni -43,4%).

Wyższy poziom wykształcenia kobiet wśród pracujących nie przekłada się na ich wyższe zarobki. Kobiety zarabiają mniej niż mężczyźni niezależnie od wykształcenia, sektora gospodarki, branży. Stereotypowe postrzeganie ról kobiet i mężczyzn na rynku pracy i w społeczeństwie ma wpływ zarówno na to jakie zawody wybierają kobiety, a jakie mężczyźni. Uwarunkowania kulturowe powodują, że zawody postrzegane jako tzw. męskie są z zasady wynagradzane wyżej niż zawody postrzegane jako zawody tzw. kobiece.

Wobec widocznych różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn z wykształceniem zasadniczym zawodowym zasadne jest promowanie kampanii na rzecz przełamywania stereotypów dotyczących podziału na zawody tzw. męskie i kobiece i zachęcanie dziewczyn do wybierania kształcenia w zawodach lepiej płatnych.

Więcej na ten temat znajdziesz w raporcie Dysproporcja między zarobkami kobiet i mężczyzn z wykształceniem zasadniczym zawodowym (2015)

 

Zapoznaj się z innymi publikacjami Karatu, które prezentują wyniki badań dotyczących sytuacji kobiet na rynku pracy: